Zoti i Lartësuar e krijoi njeriun me një natyrë të pastër (fitrah), e cila e tërheq drejt Njëshit, drejt së vërtetës dhe drejt adhurimit të Tij. Në thelbin e tij, njeriu është i prirur të dojë drejtësinë, mirësinë dhe lidhjen me Krijuesin.
Kjo natyrë e pastër kërkon ushqim të vazhdueshëm shpirtëror dhe ruajtje nga ndikimet që mund ta shtrembërojnë atë. Nëse zemra nuk edukohet me përmendjen e Allahut, me vetëpërmbajtje dhe me vlera morale, ajo mund të ndikohet nga pasionet, epshet dhe tundimet e dynjasë.
Kështu, njeriu rrezikon të largohet gradualisht nga fitra e tij e pastër, duke u robëruar nga dëshirat e ulëta dhe duke e zëvendësuar lidhjen me Allahun me lidhje të përkohshme dhe të rreme.
—————————————————-
Megjithatë, në rrugën e tij shpirtërore ndërhyjnë disa sëmundje të brendshme që e devijojnë nga kjo natyrë e pastër dhe e largojnë nga drita e besimit. Një nga këto sëmundje më të rrezikshme është lakmia, një etje e pangopur për pasuri, pushtet, kënaqësi dhe dominim.
Lakmia e robëron zemrën dhe e lidh atë me dynjanë në mënyrë të sëmurë. Njeriu lakmitar nuk kënaqet me atë që Allahu i ka dhënë, por gjithmonë kërkon më shumë, shpesh pa marrë parasysh hallallin e haramin, të drejtën e të tjerëve dhe pasojat shpirtërore të veprimeve të tij.
Kështu, pasuria, që në thelb është një mjet dhe një amanet, shndërrohet në zot të zemrës së tij, duke ia zbehur besimin dhe duke ia errësuar shikimin ndaj së vërtetës.
Në këtë kuptim, Imam Sadiku (paqja qoftë mbi të) ka thënë: “Rrënjët e mosbesimit janë tre: lakmia, mendjemadhësia dhe smira.”
Ky hadith zbulon një të vërtetë të thellë: mosbesimi nuk lind gjithmonë nga mungesa e dijes, por shpesh nga sëmundjet e zemrës. Lakmia mund ta çojë njeriun në padrejtësi, gënjeshtër, tradhti dhe shkelje të urdhrave të Allahut.
Kur zemra mbushet me lakmi, ajo humbet kënaqësinë me caktimin hyjnor (kaderin), dobëson besimin dhe e shtyn njeriun të vendosë interesat personale mbi bindjen ndaj Allahut.
Për më tepër, lakmia e shkatërron jo vetëm lidhjen e njeriut me Allahun, por edhe marrëdhëniet e tij me njerëzit. Ajo lind padrejtësi, shfrytëzim, varfëri të thelluar dhe pabarazi shoqërore. Lakmitari sheh vetëm veten dhe përfitimin e tij, ndërsa harron të varfrit, të dobëtit dhe të drejtat e të tjerëve. Kështu, lakmia bëhet një burim i shumë problemeve morale, shpirtërore dhe shoqërore.
Në anën tjetër, shërimi nga lakmia qëndron në edukimin e zemrës me kënaqësi (kana’ah), besim në furnizimin e Allahut dhe ushtrimin e sadakasë e bamirësisë. Kur njeriu mëson të japë, të ndajë dhe të ndiejë dhimbjen e të tjerëve, zemra e tij çlirohet nga robëria e pasurisë dhe i kthehet natyrës së saj të pastër.
Në këtë mënyrë, lufta kundër lakmisë nuk është vetëm një betejë morale, por një hap thelbësor drejt forcimit të besimit dhe afrimit me Allahun.
- Kuptimi i lakmisë
Lakmia është lidhja e tepërt dhe e sëmurë me një gjë, në një shkallë të tillë sa kalon kufijtë e normales dhe shndërrohet në teprim e grykësi. Ajo nuk është thjesht dëshirë apo ambicie, por një varësi e brendshme që e robëron zemrën dhe ia prish njeriut ekuilibrin shpirtëror.
Në aspektin gjuhësor, rrënja e fjalës lidhet me kuptime që tregojnë shqyerje dhe goditje të tepruar. Në arabisht thuhet: harasa eth-thawb – “e çau rrobën”, dhe gjithashtu: “e goditi aq fort sa bëri në të vrima dhe çarje”. Kjo shprehje pasqyron simbolikisht natyrën e lakmisë: ajo e gërryen zemrën, e çan masën e ekuilibrit dhe e shkatërron kufirin e arsyes.
(Al-Kulaini, Muhamed, El-Kafi, vëll. 2, fq. 289)
(Ibn Mandhur, Muhamed, Lisan el-Arab, Kum, Dar el-Adab el-Hawza, 1405 H, vëll. 7, fq. 11)
Prandaj, lakmitari për pasurinë është ai që lidhet aq fort me të, sa humbet kontrollin mbi vetveten, dhe pasuria fillon ta sundojë atë, në vend që të jetë një mjet në duart e tij. Pasuria, që duhej të ishte shërbëtore, shndërrohet në zot të zemrës.
Ndërsa lakmitari për pozitën është ai që kapet pas pushtetit dhe famës në mënyrë aq të thellë, sa nuk mund ta imagjinojë dot dorëzimin apo largimin prej saj. Ai bëhet i nënshtruar ndaj pozitës së tij, rob i statusit dhe i frikës për ta humbur atë, në vend që të jetë zotërues dhe drejtues i saj.
ImamAliu (paqja qoftë mbi të) e përshkroi këtë gjendje me një thënie të fuqishme dhe depërtuese: “Lakmitari është rob i epsheve.”
(Et-Tabrasi, Husein, Mustedrek el-Uesail, bot. 1, Bejrut, Fondacioni i Ehlibejtit, 1987, vëll. 12, fq. 61)
Kjo thënie tregon se lakmia nuk është thjesht dobësi morale, por një formë robërie të brendshme, ku njeriu humbet lirinë shpirtërore dhe bëhet i nënshtruar ndaj dëshirave të tij.
- Shkaku i lakmisë
Njeriu është krijuar me një natyrë që e do përsosmërinë dhe synon ta arrijë atë. Ai kërkon lumturinë, plotësinë dhe përmbushjen e vetvetes. Prandaj, kur beson se një gjë përfaqëson përsosmëri, zemra e tij tërhiqet fuqishëm drejt saj — dhe ndonjëherë kjo tërheqje shndërrohet në kapje të tepruar dhe grykësi.
Megjithatë, problemi lind kur njeriu gabon në përcaktimin e asaj që është vërtet e përsosur. Ai mund të mashtrohet nga shkëlqimi i rremë i dynjasë dhe të tërhiqet drejt gjërave të përkohshme e të papërsosura, duke menduar gabimisht se ato do ta çojnë drejt lumturisë së vërtetë.
Për këtë reAliutet flet edhe fjala e Allahut të Lartësuar në Kur’an:
“Vërtet, njeriu është krijuar i pangopur (shumë lakmitar), me pak durim.” (Sure el-Me’arixh, ajeti 19)
Mes përqendrimit tek dynjaja dhe përqendrimit tek Allahu ekziston një kundërshti e qartë. Drejtimi nga Allahu sjell qetësim të zemrës, stabilitet të brendshëm dhe lumturi të vërtetë, siç thotë Allahu në Kur’an:
“A nuk është me përmendjen e Allahut që qetësohen zemrat?!” (Sure er-Ra’d, ajeti 28)
Në këtë kuptim, ekziston edhe një formë lakmie pozitive dhe e lavdëruar, ajo që lidhet me garimin për afërsinë me Allahun dhe ngritjen shpirtërore. Për këtë është transmetuar nga Imam Bakiri (paqja qoftë mbi të):
“Nuk ka lakmi më të vyer se sa garimi për shkallët [e afrimit te Zoti].”
Ndërsa përqendrimi tek dynjaja si qëllim përfundimtar është burimi i lakmisë negative dhe shkatërruese. Për këtë, Imam Aliu (paqja qoftë mbi të) ka thënë: “Dynjaja e bën njeriun të zënë me të dhe nuk merr prej saj asgjë, përveçse i shton lakminë për të dhe pasionin ndaj saj. Dhe njeriu nuk do të ngopet me atë që ka arritur prej saj, përderisa ka gjëra që nuk i ka arritur.”
Shkaqet kryesore që sjellin lakminë:
Këta faktorë mund të ndahen në tri kategori:
1- Edukimi në fazat e fëmijërisë
Këtë e përmend edhe hadithi:
“Çdo fëmijë lind në natyrshmëri, por janë prindërit që e bëjnë jehudi ose i krishterë.”
(1. Al-Kulaini, Muhamed, “El-Kafi”, bot. 4, Teheran, Dar el-Kutub el-Islamije, 1365 H. Sh, vëll. 2, fq. 289)
(2. Et-Tusi, Muhamed, “El-Khilaf”, bot. pa numër, Kum, Instituti i Botimeve Islame, 1411 H, vëll. 3, fq. 591)
2- Dyshime mendore e ideologjike
Mund të ndodhin dyshime rreth besimit, të cilat nuk marrin përgjigje të kënaqshme, qoftë për shkak të dobësisë së atij që përgjigjet, ose për shkak të gjendjes mendore të veçantë të atij që ka dyshimin… etj.
3- Cilësi shpirtërore
Këtë e përmendi hadithi i mëparshëm nga Imam Sadik (paqja qoftë mbi të) ka thënë:
“Rrënjët e mosbesimit janë tre: lakmia, mendjemadhësia dhe smira.”
Gjithashtu, nga Imam Bakiri (paqja qoftë mbi të) transmetohet një shembull shumë domethënës: “Shembulli i lakmitarit për dynjanë është si ai i krimbit të mëndafshit: sa më shumë që mbështillet me mëndafshin, aq më shumë e largon veten nga shpëtimi, derisa të vdesë nga brenga.”
Ky shembull përshkruan në mënyrë të fuqishme tragjedinë e lakmisë: njeriu mendon se po ndërton sigurinë dhe lumturinë e tij, por në reAliutet po ndërton kurthin e vet shpirtëror.
- Pse lakmia është nga rrënjët e mosbesimit?
Përgjigjja: Sepse lakmia për dynjanë si qëllim, që shoqërohet me largim nga ajo që dëshiron Allahu dhe nga ajo që Ai ka ndarë mes njerëzve, mbart në vetvete dyshim në Allahun dhe mungesë të besimit tek Ai. Prandaj, lakmia është një nga tre themelet e mosbesimit.
Imam Aliu (paqja qoftë mbi të) e përmendi këtë shkak kur tha: “Lakmia dhe koprracia mbështeten mbi dyshimin dhe mungesën e besimit në Allahun.”
- Pasojat e lakmisë për njeriun
Sipas urtësisë dhe pasurisë së pakufishme të Allahut, shkenca islame dhe etika përbëjnë një program për lumturinë e njeriut. Bindja sjell lumturi, ndërsa ndAliumet e shpërfillura sjellin fatkeqësi.
Hadithet e Ehli bejtit na mësojnë për pasojat negative të lakmisë mbi njeriun, që çojnë në fatkeqësi, ndër to:
1. Humbja e turpit
Imam Aliu (a.s.) ka thënë: “Lakmitari nuk ka turp.”
2. Poshtërim dhe përulje
Imam Aliu (a.s.): “Lakmia është poshtërim dhe lodhje.”
“Lakmitari është i burgosur në poshtërim që nuk mund të çlirohet.”
Nga Imam Sadik (a.s.): “Sa e shëmtuar është për besimtarin që të ketë një dëshirë që e poshtëron.”
Kur Imam Aliu (a.s.) u pyet: “Cili është poshtërimi më i madh?” Ai u përgjigj: “Lakmia për dynjanë.”
3. Lodhje dhe mungesë qetësie
Nga Imam Aliu (a.s.): “Lakmitari lodhet në atë që i bën dëm.”
Nga Imam Sadiku (a.s.): “Atij i mungon kënaqësia dhe për këtë nuk gjen prehje.”
4. Varfëri
Imam Aliu (a.s.): “Lakmitari është i varfër, edhe sikur të zotërojë tërë botën.”
Dhe kur u pyet: “Çfarë është varfëria?”Ai tha: “Lakmia dhe grykësia.”
5. Fatkeqësi
Imam Aliu (a.s.): “Më i mjeri prej jush është më lakmitari.”
“Kush ka më shumë lakmi, ka më shumë fatkeqësi.”
Shërimi i lakmisë
1- Të menduarit (reflektimi)
Rruga e parë për të shëruar lakminë fillon me korrigjimin e besimit në Allahun e Lartësuar, në Urtësinë e Tij dhe në besimin në botën tjetër, e cila është vendbanimi i merituar në krahasim me dynjanë. Për këtë, Kurani e thekson se dynjaja nuk është ashtu siç e përfytyron lakmitari. Allahu i Lartësuar thotë:
“Dijeni se jeta e kësaj bote është vetëm lojë, argëtim, zbukurim, mburrje mes jush dhe garim në pasuri e fëmijë. Është si shiu që bie dhe bima e tij i mahnit jobesimtarët, pastaj ajo thahet, e ti e sheh të verdhë, dhe pastaj bëhet copë-copë.”
(Sureja el-Hadid, ajeti 20)
Gjithashtu, Allahu thotë: “Vërtet, bota tjetër është jeta e vërtetë.” (Sure el-Ankebut, ajeti 64)
Dhe: “Ajo që është tek Allahu është më e mirë dhe më e qëndrueshme.” (Sure el-Kasas, ajeti 60)
2- Përkujtimi i vdekjes
Rruga e dytë për të luftuar lakminë është përkujtimi i vdekjes dhe asaj që vjen pas saj, përfshirë ndarjen nga kjo botë. Imam Sadiku (a.s.) këshilloi:
“A nuk pikëllohesh? A nuk shqetësohesh? A nuk ndjen dhimbje?” – I thashë: Po, për Allah.
Tha: “Nëse është kështu, përkujto vdekjen, vetminë në varr, lotët që rrjedhin në faqet e tua, shpërbërjen e gjymtyrëve, ngrënien e mishit nga krimbat, dekompozimin tënd, dhe ndarjen nga dynjaja. Kjo të nxit për punë të mirë dhe të ndal nga lakmia për dynjanë.”
(Es-Saduk, “El-EmAliu”, fq. 426)
3- Meditimi mbi nderin e atij që nuk lakmon dynjanë
Allahu i Lartësuar në Kuran lavdëron njerëzit që nuk janë të lidhur me dynjanë, duke thënë: “Përveç atyre që falen, të cilët janë të përhershëm në faljet e tyre. Dhe ata që në pasurinë e tyre kanë një të drejtë të caktuar për lypësin dhe të privuarin. Dhe ata që besojnë në Ditën e Gjykimit. Dhe ata që kanë frikë nga ndëshkimi i Zotit të tyre.”
(Sure el-Me’arixh, ajetet 22–27)